Abdülkadir Meragî Sistemi

Abdülkâdir de küçük aralıklar, Safiyüddin in Kıtâbu'l-Edvâr'ında kaydedilen aralıklardır Eski adı zâid olan koma ile büyük mücennep ve küçük mücennep aralıkları sayılmamaktadır

Abdülkadir de büyük aralıklar da Safiyüddin de tesbit edilen aralıklardır Abdülkâdir de cinslerin ayırımları üzerine durmuş ve cinslerin lâhindeki rollerinin çok önem taşıdığını belirtmiştir Safiyüddin Şerefiye'sinde şöyle diyor :

"İmdi, bu çeşitli cinslerden bazıları mükemmel, diğerleri orta derecede bir uyum arz ederler. Bazılarında ise, uyum tamamen yoktur Otuz altı sınıf ihtiva eden yumuşak cinslerdeki uyum hatalıdır ve bunların kullanılışı hoş olmaz Düzenleyici cins de uyumsuzluğa en az yaklaşık kromatik cins ise, bunun aksine yanı yumuşaklığa en çok yaklaşık olanıdır Normal cinse gelince, uyumlu olmaktan çok uzaktır.¹⁴"

Farabî, Safiyüddin ve Abdülkadir'de, beşlilerin kurulmasında şu usul gözetilmektedir:¹⁵

Cinslerin (dörtlülerin) pest sesinin akma veya tiz sesinin üstüne bir tanini ilave edilerek beşliler bulunmuş olur. Ancak, hiçbir ilave tanini yapılmadan, kendiliklerinden oluşan beşliler de vardır.

Safiyüddin dörtlüleri 10 tane olarak tesbit ettiği halde, Abdülkadir bu 10 dörtlünün içinden 3 tanesini ayırarak, bu 3 dörtlüyü dörtlülerden saymamış, geriye kalan 7 dörtlüyü vermiştir.¹⁶

*1- Uşşak dörtlüsü*
*2- Neva dörtlüsü*
*3- Bûselik (veya Bûselik) dörtlüsü*
*4- Rast dörtlüsü*
*5- Nevruz dörtlüsü*
*6- Irak veya Hicazî dörtlüsü*
*7- Isfahan dörtlüsü*

Safiyüddin'in cinslerde gösterdiği Büzürk, Zirefkend, Rehavî dörtlülerini Abdülkadir listesine almamıştır.

*1- Büzürk*
*2- Zirefkend*
*3- Rehavî (veya Rahevî)*

Neva, Uşşak, Bûselik, Rast, Nevruz, Hicaz, Isfahan ve Hüseynî beşlileri bir ilave tanini ile kurulmuşlar, geriye kalan beş beşli ise, tanini almadan oluşan beşli niteliğini göstermişlerdir.

*1- Uşşak beşlisi*
*2- Neva beşlisi*
*3- Bûselik beşlisi*
*4- Nevruz beşlisi*
*5- Rast beşlisi*
*6- Hicazî beşlisi*
*7- Isfahan beşlisi*
*8- Hüseynî beşlisi*
*9- Pençgâh beşlisi*
*10- ismi yok*
*11- ismi yok*
*12- ismi yok*
*13- ismi yok*

Sistemci okulda, zülkül veya devir denilen sekizliyi teşkil edenler cinsler, diğer bir deyişle dörtlülerdir. Sekizlinin kurulmasında uygulanan usul şöyle idi:¹⁸

Fasıla, iki dörtlü arasında, tizdeki veya pestteki seslere eklenen bir tanini aralığına verilen addır.

Safiyüddin, kendinden evvel yaşamış musikicilerin bıraktıkları makamları ve tam bir devir niteliğini gösteremeyen iki tür eksik devirleri de göz önünde tutarak, bir sıralama içinde ayrıma gitmiş ve bu ayrım sistemci okulun son dönemlerine kadar sınıflandırmada esas olarak tutulmuştur. Bu suretle:

12 makam, 6 âvâze, 24 şube oluşmuştur. Bu ayrıma, ayrıca, bunların dışında kalan terkibat eklenmiştir.