| ABDURRAHİM KÜNHÎ DEDE (1769-1831) |
| Yenikapı Mevlevîhanesi şeyhlerinden Kütahyalı Seyyid
Ebu Bekir Dede'nin üçüncü oğludur. 1769 yılında doğmuştur. Henüz
altı yaşında iken babasını kaybeden Abdürrahim Efendi, büyük ağabeyi
Ali Nutkî Dede'nin himayesinde ve Yenikapı Mevlevîhanesi'nde yetişmiştir.
Mevlevihane'nin kurallarına (adab ve erkanına) uygun olarak çilesini
çıkarıp (Dede) olan Abdürrahim Künhî Dede, genç yaşında,
musikide olduğu gibi edebiyatta ve ledün ilminde (Allah sırlarından
ve niteliklerinden bahseden bilim) de üstatdı. Galata Mevlevîhanesi
kudümzenbaşısı ve değerli musikişinas Derviş Mehmed ile
Ferahfeza ve Vech-i arazbar makamlarının yaratıcısı kudretli
bestekar ve çok değerli musahib Vardakosta Seyyid Ahmed Ağa, Abdürrahim
Künhî Dede'nin yetiştirdiği en seçkin öğrencileridir. Devrin padişahı
ve büyük bir bestekar olan III. Selim, Yenikapı Mevlevîhanesi kudümzenbaşısı
Abdürrahim Künhî Dede'yi Enderün'a almak istemişse de, bu dergahın
şeyhi ve Künhî Dede'nin ağabeyi olan Ali Nutkî Dede, padişahın bu
arzu suna karşı koymuş ve ermiş kişilerin kendile-rine has
kudretiyle kardeşine öyle bir nazar etmiştir ki, Künhî Dede, sekiz
yıl kadar cezbe (tarikata bağlı kişilerin kendilerinden geçme hali)
halinde kalmıştır. Bu sebeple de padişah kendisini saraya almaktan
vazgeçmiştir.
Cezbe halinde bulunmuş olması sebebiyle Künhî Dede'yi (Meczüb) yani, deli sayanlar olmuştur, işte bu sıralarda Künhî Dede 22 yaşlarındadır ve Mevlevî musikisinin en güzel örneklerinden biri olan ve birinci selammm ilk dörtlüğü:
ile başlayan Hicaz makamındaki Ayîn-i Şerîfini bestelemiştir (1790). Bu kıt'anın açıklaması şudur: "Ben o güzel yüzün aşıkıyım, benim münacaatım aşkadır.Ben Sultanın kuluyum, cihanın sığındığı Sultanın kuluyum. Yüzünü gördüğüm andan beri çılgın bir aşığım, hayranım..." Nühüft makamından bestelediği Ayîn ise unutulmuştur. Anberefşan makamım terkîb etmiş ve bu makamdan bir peşrev ile saz semaîsi bestelemiştir. Abdürrahim Künhî Dede'nin bestekarlığı hakkında merhum neyzen Halil Can bey, şunları söylemiştir: "Böyle dört ucu ma'mür bir bestekarın daha başka eserleri olması lazım ise de ya unutulmuş veyahut da başka bir isimle kaydedilmiştir. Bu meyanda (Şeyda Hafız) 'ın ismi düşünülebilir, çünkü onun ismi (Şeyda Abdürrahim Dede)' dir. Belki onun namına tebdil-i mevkî etmiştir, şimdilik bu hususda kat'î ifade kullanmağa ilmî imkan göremiyorum. Künhî mahlasıyla şiirler de yazan Abdürrahim Künhî Dede'nin Yenikapı Mevlevîhanesi kudümzenbaşılığından şeyhliğine geçmesi ağabeyinin oğlu olan Recep Hüseyin Hüsnü Dede'nin (Nasır Abdülbakî Dede'nin oğlu) dokuz yıl şeyhlikte bulunduktan sonra 1830 yılı ramazanında ölmesi üzerine olmuştur. Künhî Dede 25 Mart 1830 yılında şeyh olmuş ve iki yıla yakın şeyhlikte bulunduktan sonra 1831 yılında ölmüş ve dergahın türbesine gömülmüştür. Ölümüne düşürülen iki tarih mısra'ını kaydediyoruz. Mahv oldu aşk-ı Hak 'dan, Abdürrahim Efendi (1247) Abdürrahim Efendi pîrana hemdem oldu. (1247)
|