HACI FAİK BEY( ? - 1890)
Hacı Faik de ağabeyi Salim Bey gibi bilemediğimiz bir tarihte Üsküdar'da doğdu. Oğlu Said Yurtseven de hakkında bilgi vermemiştir. Öğrenim derecesini ve nerelerde okuduğunu bilmiyoruz. Küçük yaşında Enderûn'a alınarak mûsikîyi Dellâl-zâde İsmail Efendi'den öğrendi. Enderûni Ali Bey ve Hacı Ârif Bey'in yakın arkadaşıydı. Saraydan ayrıldıktan sonra Aksaray'daki "Kız Sanayi Mektebi" ile Haseki Hastahanesi müdürlüklerinde bulundu. Bu sıralarda Hacc'a gitti. Takriben altmış yaşlarında öldü ve Karacaahmed Mezarlığı'na defnedildi. 

Hoşsada'da Hâfız Osman Efendi'den naklen verilen bilgiye göre orta boylu ve zayıf yapılı bir kimseymiş. Ölüm tarihi hakkında bilgi veren bütün kaynaklarda çok değişiktir;genellikle 1890 tarihi kabul edilmektedir. 

Hacı Faik Bey XIX.  Yüzyılın en dikkate değer ve bu dönemin kudretli, başarılı bestekârlarından birisidir. Mûsikîmizin dinî, dindışı kısımlarında âyinden ilâhiye, kâr'dan şarkıya kadar birçok eser bestelemiştir. Hacı Faik Bey eserlerinin her türüne kendi damgasını vurmuş olan bir sanatkârdır. 

İyi bir neyzen ve giriftzen olmasına rağmen, daha çok usta bir hanende olarak tanındı. Salim Bey gibi saz eseri değil söz eserleri besteledi. Sadeddin Nüzhet Ergun, dinî eserlerinde az çok şarkı tavrının bulunduğunu ileri sürmektedir. Sâdilik ve Mevlevilik tarikatlerine mensuptu. Yegâh ve Dügâh makamlarında iki Mevlevi Âyini bestelemiş, sadece bir bölümü bilinen Yegâh Âyini unutulmuştur. Dügâh Âyini ise zamanında birkaç kez Üsküdar Mevlevihânesi'nde okunmuş ve sonradan notaya alınmıştır. Nota bilmediği sanılan Hacı Faik Bey beşyüzden çok eser bestelemiş, bunlardan yüzelli kadarı günümüze gelebilmiştir. Büyük beste formlarının son ustasıdır. 

Şiirle uğraşmış, eserlerinin çoğunun sözlerini kendisi yazmıştır. Şiirde kullandığı Türkçe o zamanki anlayışa göre daha sadedir. Daha çok halk zevk ve sanat anlayışına yakın bir dili vardır. Şiirlerinde "Faik" mahlasını kullanan sanatkârın bir şiirini sunuyoruz:

Gelin kızlar anamıza soralım, 
Bahçemize salıncağı kuralım, 
Karşılıklı binip kolan vuralım. 
 
Salıncaktır genç kızların oyunu. 
Kolan vurdukça seyredin oyunu. 
 
Bir güzel kız salıncakta sallanır, 
Kolan vurdukça göklere yollanır, 
Şiddetinde yaprakları sallanır, 
 
Yanağında gül açılmış sanırsın. 
Üstüne güller saçılmış sanırsın. 

Bütün bunların dışında Hacı Faik Bey mûsikîmize büyük hizmette bulunarak çok sayıda öğrenci yetiştirdi. Bunların en belli başlı olanları şunlardır:

Hammami-zâde Osman Efendi, Hacı Kirami Efendi, Hâfız Ahmed Nazif Efendi, Said Özok, Sultan Mehmed Vahdeddin, Mersiyehan Hacı Süleyman Tevfik Efendi. 

Türk Mûsikîsi repertuarında bulunan eserleri iki mevlevi âyini, tevşih, şuğl

ve ilâhiler, iki kâr, on beste, yürük ve aksak semailer, seksen altı şarkıdan ibaretttir. 

Mûsikîmize hem öğrenci yetiştirmede hem de birçok formda eserler meydana getirmiş bu değerli bestecimizi saygıyla ve rahmetle anıyoruz. . . 

Hazırlayan:Tâhir AYDOĞDU

Kaynak:Türk Mûsikîsi Tarihi. . . . . . Dr. Nazmi ÖZALP

 

Hacı Faik Bey'in Eserleri
Makam Form Eserin Adı Usul
Acem Ağır Semai Efendimsin cihanda itibarım varsa sendendir Aksak Semai
Arazbar Şarkı Dönmem ahdimden efendim söylerim Aksak
Bayati Araban Şarkı Şimdi eyyam–ı bahar oldu hele Aksak
Bestenigar Beste Canım beni lutfunla rindane eden sensin Lenk Fahte
Bestenigar Yürük Semai Dağlarda benim şevk ile avazelerim var Yürük Semai
Bestenigar Ağır Semai Garib dağlarda kaldım ben Aksak Semai
Bestenigar Şarkı Gözyaşlarımız  
Bestenigar Beste Penbe–ı dağ–ı cünun içre nihandır bedenim Muhammes
Bestenigar Şarkı Ruhları gül saçları sünbül dili bülbül–misal Aksak
Bestenigar Şarkı Sevdim seni gaayetle a bi–misl–u menendim Sengin Semai
Bestenigar Şarkı Yar ağlamadan didelerim kaana boyandı Sengin Semai
Bestenigar Şarkı Söyle nettim ben sana zalim felek Aksak
Dügah Ayin Derd–ı ma ra der cihan derman Değişmeli
Dügah Şarkı Alemi yandırdı yaktı ah–ı ateş–zarımız Aksak
Dügah Şarkı Dil derd ile gam çekmede her an Aksak
Dügah Şarkı Düştü gönlüm sen gibi bir zalime Devr–i Hindi
Dügah Şarkı Figaanım aksi doldurur cihanı Curcuna
Dügah Şarkı Görmüş mü mislin aya zamane Curcuna
Dügah Şarkı Şems–ı vechin gördüğüm gün ey peri Curcuna
Dügah Şarkı Sevdi gönlüm bir melek–peyker peri Curcuna
Dügah Kâr Pek sevdim efendim seni gayetle beğendim Hafif
Dügah Şarkı Sünbül–ı zülfün döküp gerdanına Devr–i Hindi
Dügah Şarkı Bir mehveşe bağlandı gönül hayli zamandır Sengin Semai
Evc İlahi Mefhar–ı cümle cihansın ey şefaat madeni Evsat
Evcara Şarkı Aldı elden gülşeni bad–ı hazan Ağır Aksak
Evcara Şarkı Gel gör ki nihan hane–ı dilde neler oldu Sengin Semai
Ferahnak Şarkı Netice vermeden cana figaana Curcuna
Gerdaniye Şarkı Aşıkım gamzenle pek yandı dil–ı gam–haresi Aksak
Gerdaniye Şarkı Firakın sinemi dağlar Aksak
Gerdaniye Şarkı Gönül aşk ateşi yelpazelendi Devr–i Hindi
Gerdaniye Şarkı Sevdiğim–çün seni et serv–ı semen Düyek
Gerdaniye Beste Gelince vad–ı visale bahaneler söyler Zencir
Gerdaniye Yürük Semai Bülbül gibi her şam–u seher nalelerim var Yürük Semai
Gerdaniye Beste Ey keman–ebru şehid–ı hançer–ı müjganınam Hafif
Gerdaniye Ağır Semai Beni ser–mest eder çeşminle ah ebruların ca Aksak Semai
Gülizâr Şarkı Mecnun gibi ben dağlar gezerken Aksak
Hicaz Şarkı Aşıkaanın terk edip uçtu hezar gülşeni Curcuna
Hicaz İlahi Bağ–ı cemale çün erem Düyek
Hicaz Şarkı Dame düşüren dilleri ahu–nigehimdir Yürük Semai
Hicaz Şarkı Eltafın eğer etmez isen zerrece erzan Sengin Semai
Hicaz Şarkı Esir–ı zülf–ı dildar oldu gönlüm yine Aksak
Hicaz Şarkı Ey afet–ı can kaanıma girme elemim var Curcuna
Hicaz Şarkı Gönlümü mirat–ı hüsnün sırrı hayran eyledi Devr–i Hindi
Hicaz Şarkı Kaderin ahkamı kolumu büktü Curcuna
Hicaz Şarkı Mübtelay–ı derd–ı hicrandır gönül Ağır Aksak
Hicaz Şarkı Ne yapsam neylesem bu hal–ı zara Curcuna
Hicaz Ağır Semai Pek sevdi gönül bir gül–ı nev–reste fidanı Ağır Aksak Semai
Hicaz Şarkı Saçtı ateş sineme bir çeşm–ı afet bakışı Curcuna
Hicaz İlahi Söylemem raz–ı derunum sırr–ı mübhemdir Evsat
Hicaz Şarkı Benim halim firaakınla yamandır Curcuna
Hicaz Şarkı Meyle teskin eyle sakıy ah–ı ateş–zarımı Ağır Aksak
Hicaz Ağır Semai Aşıklarının haline ey mah acımazsın Aksak Semai
Hicazkar Şarkı Gül–ı pür–ceste–ı bağ–ı vefayım Devr–i Hindi
Hicazkar Şarkı Muhabbet aşıkaa gerçi beladır Curcuna
Hicazkar Şarkı Var uzak ol çeşm–ı giryanımdan ey çerh–ı de Devr–i Hindi
Hicazkar Şarkı Sakıya sun bade–ı lalin bana Curcuna
Hümayun Şarkı Ateş–ı suzan–ı firkat yaktı cism–u canımı Curcuna
Hüseyni Şarkı Ağlama ey aşık–ı mihnet–zede gel yanıma Ağır Düyek
Hüseyni Şarkı Ateş–ı aşkaa tahammül takate el vermiyor Curcuna
Hüseyni Şarkı Dil verme gönül aşka ki aşk afet–ı candır Ağır Aksak Semai
Hüseyni Şarkı Hal–ı dil–ı bi–çare firakınla yamandır Curcuna
Hüseyni Şarkı Neyleyim bi–çare dil encamı kar Aksak
Hüseyni–Aşîran Şarkı Sakıya eyledi mutrıb yine agaaza kıyam Aksak
Hüzzam Şarkı Bir nev–civanın hüsn–u cemali Türk Aksağı
Hüzzam Şarkı Bugün ey mah seninle gidelim Aksak
Hüzzam Şarkı Burc–ı şevkettesin ey mihr–ı cihan Devr–i Hindi
Hüzzam Şarkı Cihanda zevk–u şevkin daim olsun Aksak
Hüzzam Şarkı Çekerim cevrini çekmem ben yine şanına yuf Aksak
Hüzzam Şarkı Dil–ı nalan–ı çeşmim etti pür–hun Aksak
Hüzzam Tevşih Ey nübüvvet tahtının şahı Habib–ı Kibriya Evsat
Hüzzam Tevşih Huda namiyle başla mevlid–ı Fahr–ı Cihandı Evsat
Hüzzam Tevşih Menba–ı ilm–ı Hudasın Muhammed Mustafa Evsat
Hüzzam Tevşih Merhaba ey Fahr–ı alem merhaba Evsat
Hüzzam Ağır Semai Kurban olayım gamzene bir kez nazar eyle Ağır Aksak Semai
Hüzzam İlahi Merhaba ey Fahr–ı alem merhaba Düyek
Hüzzam Şarkı Gör halimi cana bana çeşmin neler etti Sengin Semai
Hüzzam Şarkı Olsa alem reşk–ı gülzar–ı irem Ağır Aksak
Hüzzam Şarkı Mümkün mü bulmak bu gönlüm seni Aksak
Isfahan Şarkı Harab–ı deşt–ı gamdır şimdi bi–gam gördüğü Aksak Semai
Karcığar Şarkı Güzelsin sevdiğim bir nev–civansın Ağır Aksak
Küçek Beste Gel ey saba yine ol gül'izardan ne haber Zencir
Küçek Ağır Semai Gel ey sakıy ki kesb etsin kudumundan tarab Aksak Semai
Küçek Yürük Semai Ol Yusuf–ı sani ki güzeller güzelidir Yürük Semai
Küçek Beste Ben değil meftun–u hüsnün mübtela alem sana Hafif
Kürdi Ağır Semai Güzelsin bi–bedelsin naz–perversin dil–arasın Aksak Semai
Kürdilihicazkâr Şarkı Aksaray'dan kol geliyor Semai
Kürdilihicazkâr Şarkı Benim halim yamandır Aksak
Mahur Şarkı Doğmamıştır aleme vech–ı misal–ı aftab Devr–i Hindi
Mahur Tevşih Şah–ı iklim–ı risalettir Muhammed Mustafa Evsat
Muhayyer Şarkı Baktığım oldu günahım dikkat ile kaaşına Devr–i Hindi
Muhayyer Şarkı Gönül aşk ateşi yelpazelendi Devr–i Hindi
Muhayyer Ağır Semai Mest etti beni şimdicek ol naz–u edalar Aksak Semai
Muhayyer Şarkı Sen serv–ı nazın ruhsar–ı ali Aksak
Muhayyer Şarkı Uymuyor evvel bahara bir zaman Curcuna
Muhayyer–Sünbüle Ağır Semai Elinden çektiğim sakıy–ı bezmin niş–u semdi Aksak Semai
Muhayyer–Sünbüle Beste Kayd etme dökülsün ruh–ı hoy–kerdeye kakül Muhammes
Muhayyer–Sünbüle Yürük Semai Peymane–ı serşar ile canane bizimdir Yürük Semai
Muhayyer–Sünbüle Beste Sana bu can–u dili verdim ey şeh–i vala Zencir
Müstear İlahi Taştı rahmet deryası Düyek
Nihavend Şarkı Ben aşık oldum bir güle Curcuna
Nihavend Şarkı Buna hiç şüphe yok ey gül–nihalim Aksak
Nihavend Şarkı Ey dil nedir bu hal–ı tebahın Curcuna
Nihavend Şarkı Na–dide–ı hüsn–ı mümtaz Aksak
Nihavend Şarkı Nale–ı cangahıma yoktur şumar Ağır Aksak
Nihavend Şarkı Seng–ı sitemle gönlüm şikeste Aksak
Nihavend Şarkı Sevdi gönlüm et melek–haslet seni Curcuna
Nihavend Şarkı Ümidim kalmadı cana nedir bu gönlüme çar Devr–i Hindi
Nihavend Yürük Semai Vehm ile bana kalmadı hiç tab–u tüvan Yürük Semai
Nihavend Şarkı Gelin kızlar anamıza soralım Curcuna
Nihavend Beste Visal–ı yare gönül sarf–ı himmet istermiş Zencir
Nihavend Ağır Semai Ne hal oldu bana şimdi nedir bu derdime çare Aksak Semai
Nihavend Kâr Ey çerh–ı sitem–ger dil–ı nalana dokunma Hafif
Nühüft Şarkı Ah efendim yandı canım ateş–ı hicranına Devr–i Hindi
Rast Şarkı Bakın şu hoş çiçeklere Semai
Rast Şarkı Geçti gam günleri sizler bakıy Aksak
Rast Şarkı Levm eder ta haşre dek gönlüm sana Ağır Devr–i Hindi
Rast Şarkı Mükemmel neşe–darız meyle şimdi Curcuna
Rast Şarkı Söyle bana ey cilve–ger Türk Aksağı
Rast Şarkı Tir–ı nigehin canıma dek eyledi tesir Sengin Semai
Rast Şarkı Yetiş imdadıma ey serv–bülendim Aksak
Rast Şarkı Nihansın dideden ey mest–ı nazım Curcuna
Rast Şarkı Bir dame düşürdü ki beni baht–ı siyahım Aksak
Rast Şarkı Jaleler saçsın nesim gülzara dönsün cuybar Aksak
Saba Ağır Semai Hoştur bize mey–hane ki işret var içinde Sengin Semai
Saba Şarkı Lebin derdiyle al kaana boyandım Devr–i Hindi
Saba Şarkı Uyanmaz ol güzel hayli zamandır Türk Aksağı
Saba Şugl Cud bi–lutfek ya İlahi men–lehu zadün kalil Düyek
Sabâ–Zemzeme Şarkı Haber–dar et saba ol gül'izarı  
Sabâ–Zemzeme İlahi Çün görüp dervişi oldum pirim Abdülkaadir Düyek
Segah Şarkı Artık kalmadı sabr–u karar Devr–i Hindi
Segah Şarkı Bais oldum naleme ey gonca–leb Curcuna
Segah Şarkı Cezb etti gönlüm bir serv–ı kaamet Türk Aksağı
Segah Şarkı Küçüksün gerçi nevres–fidansın Curcuna
Segah Şarkı Lutf edip teşrife rağbet eyledin Devr–i Hindi
Segah Şarkı Zencir–ı aşkın dil–bestesiyim Aksak
Suz–i Dil Şarkı Feda etme beni ey meh–cebinim Aksak
Suzinak Yürük Semai Bak hal–ı perişanıma ey serv–ı bülendim Yürük Semai
Suzinak Şarkı Bed–baht olarak an–ı şebabi heder ettim Ağır Aksak Semai
Suzinak Şarkı Doldurur gözlerimin yaşı ile tas–ı serim Aksak
Suzinak Şarkı Dün gezerken hüzn ile bir hal–ı meyusanede Curcuna
Suzinak Şarkı İltifatın eyledi ihya beni Ağır Aksak
Suzinak Şarkı Pek merak oldu bana ey sim–ten Aksak
Suzinak Şarkı Kuzucağım ne kaçarsın benden Düyek
Şerefnümâ Beste Ey Şehinşah–ı cihan amade–i ihsanınım Muhammes
Şerefnümâ Beste Sayesinde olmasın mı askeriler serbülend Çenber
Tahir–Buselik Beste Açıldı bağçe–i reng–i ruhunda yar bahar Zencir
Tahir–Buselik Beste Devr–i lalinde baş eğmem bade–i gül–fama ben Hafif
Tahir–Buselik Yürük Semai Düştüm düşeli mihnet–ı dünyaya usandım Yürük Semai
Tahir–Buselik Ağır Semai Yekta–güherim meclis–ı rindan sedefimdir Aksak Semai
Tarz–ı Cedîd Beste Çemende sünbülü zülf–ı nigara benzettim Zencir
Uşşak Şarkı Bırak artık cefayı mest–ı nazım Devr–i Hindi
Uşşak Şarkı Devr–i lalinde baş eğmem bade–i gül–fama ben Aksak
Uşşak Şarkı Döküp zülf–ı siyahın halka katar Aksak
Uşşak Şarkı Geldi bezm–ı vuslata ol gonca–leb Devr–i Hindi
Uşşak Şugl Hazret–ı Ebubekir Düyek
Uşşak İlahi Nefse uyup rah–ı Hak'dan taşra çıkmak yol mudur Evsat
Uşşak İlahi Sivadan kalbini pak et Devr–i Hindi
Yegâh Ayin   Değişmeli
Yegâh Şarkı Feryadımın alemde benim hiç eseri yok Ağır Aksak Semai
Yegâh Şarkı İşte erdik nev–bahara Aksak
Yegâh Şarkı Ne yapsam neylesem bu hal–ı zara Curcuna
Yegâh Şarkı Yare aç ey dil derunum yaresin Ağır Aksak
Zavil Kâr Ey Şehenşah–ı serir–aray–ı makbul–ı cihan Devr–i Hindi
Zavil Şarkı Ayrılık düştü dil–ı nalanıma Aksak
Zavil Şarkı Şem–ı hüsn–u anına ey meh–likaa Devr–i Hindi
Zavil Kâr Iyd erişsin bais–ı şevk–ıy cedid olsun da gör Devr–i Hindi
Zavil Beste Yaktı canı bezm–ı aşkın ateşin peymanesi Muhammes
Zengüle İlahi Bağ–ı cemale çün erem Düyek