| HÂŞİM BEY (1815- 1868) |
| 1815 yılında İstanbul-Fatih'de Sarıgüzel semtinde dünyaya
gelmiştir. 1013 Seyyid Mehmed Sadık Ağa, isminde bir şahsın oğlu
olan Hâşim Bey; 1823 yılında ve henüz sekiz yaşında iken Enderün-ı
Hümayun'a çırak olmuştur. Fevkalade güzel bir sese ve sesi kadar da
güzel bir yüze sahipti. Enderun'da özel bir ilgi ile yetiştirilmiştir.
Nail Bey'in el yazması notları arasında Hâşim Bey için: "Hazîne
Koğuşu'nda çavuş mülazımı iken, 2 Haziran 1827'de çavuşluğa yükselmiş
ve basından sırmalı takkeyi çıkararak çavuşlara mahsus yeleği
giymiştir" yazılıdır.
Yeniçerilerin ortadan kaldırılmasından sonra kurulan Asakir-i Mansııre-i Nizamiye-i Berriye'ye (Nisan 1827) tarihinde yüzbaşı olarak tayin edilmiş, (Haziran 1828)'de ise süvariliğe nakledilerek rütbesi küçültülmüş ve onbaşı olmuştur. Hıfza'da çalışmış olan Hâşim Bey, Sultan II. Mahmud'un ölümünden sonra müezzinbaşılığa kadar yükselmiştir. 1844 yılında Hacca gitmiş, 1847'de Sultan Abdülmecid'in musahibliğiyle yeniden Enderün'a girmişse de 1860'da azlolunmuştur. Fasıl geceleri mabeynde, diğer zamanlar ise evinde bulunurmuş. Sultan Abdülaziz'in tahta çıkmasıyla bu padişaha müezzinbaşı olmuş ve sekiz yıl süreyle bu görevini sürdürmüştür. 1834'de Soğancıbaşı Hacı Emin Ağa isminde bir şahsın kızı olan Münîre Hanım'la evlenmiş ve bu evlilikten üç çocukları (Rasih Bey - Hayri Bey - Hatice Hanım) olmuştur. Kayınpederinin ölümüne kadar onun Üsküdar-Ayazma civarındaki yalısında oturmuşlardır. 1859 yılında Münîre Hanım'dan ayrılmış ve aynı yıl Huri Cinan isimli bir Çerkeş kızı ile evlenmiştir. 1862 yılında bu eşi ölmüştür. 1865 yılında Üsküdar'da İmrahor'da çeşmenin karşısındaki evi yaptrmış ve burada oturmaya başlamıştır. Üçüncü kere evlenmiş ve bu eşi Zehra Hanım'dan da bir oğlu olmuştur. (Eczacı Deniz Binbaşısı Ali Rıza Cansun 1867-1938) Kırçıl ve seyrek sakallı, zayıf, kara gözlü, uzun boylu, güzel bir kişi olan Hâşim Bey, 1868 yılında İmrahor'daki evinde ölmüş ve Karacaahmed Mezarlığı' na gömülmüştür. Kendisi hem Mevlevi, hem Bektaşî idi. Sadece Bektaşî olduğu belirtilen mezar taşında kırmızı fes ve yaldızlı püskül, fesin altında ise Bektaşî tacı kazınmışta. Tacın altında da: "Tarîkat-ı Aliyye neyzen fukarasından hace-i musiki, ser-sâazendegân-ı hâssadan Hâşim Bey, ruhu için Fatiha 1285" yazılıydı. Mezar taşı yok olmuş, mezarı kaybolmuştur. Klasik Türk musikisinin değerli, seçkin bestekarlarından biri olan Hâşim Bey, musikiyi Enderun'da Hammamîzade İsmail Dede Efendi'den (1824-1825) başlayarak (1846) tarihine, yani Dede'nin ölümüne kadar meşketmiştir. Diğer hocası Dellalzade İsmail Efendi'dir. Çok iyi yetişen Hâşim Bey, güzel sesini fevkalade kullanan usta bir hanende olmuştur. Beşiktaş Mevlevîhanesi şeyhi Hasan Nafîz Dede'ye ve Eyüp-Bahariye Bektaşî şeyhi Hafız Baba'ya da devam eden Hâşim Bey, sağlam bir teknik, mükemmel makam seyirleri, asîl ve zengin nağmelerle bestelediği eserlerle bestekarlıktaki üstün niteliklerim ispat etmiştir. Türk musikisi şarkı formunun en büyük bestekarı sayılan Hacı Arif Bey'e, Bolahenk Nuri Bey'e, Hacı Faik Bey ve ağabeyi Neyzen Salim Bey'e hocalık etmiş, günümüzde artık kullanılmayan (Tarz-ı Nevin) makamım terkip etmiştir. Bestelediği eserlerinden 72 adedi günümüze kalmıştır. Formlarına göre eserlerin dağılımı şöyledir: l Mevlevî Ayîni, 8 Beste, 3 Ağır Semaî, 3 Yürük Semaî, 52 şarkı ve 2 Köçekçe. Aslında iki ayîn bestelemiştir. Fakat Şehnaz makamında olanı unutulmuştur. Her iki ayînin ortak özellikleri güftelerinin şeyh Hasan Nafiz Dede'ye ait olmalarıdır. Oysa, ayinlerin güftelerinin Mevlana Celaleddin-i Rumî'den seçilmesi adet olmuştur. Hâşim Bey bu adete uymamış, itibar etmemiş olduğundan ayinleri Mevlevîler tarafından tutulmamış, okunmamıştır. Bektaşî Nefesleri de bestelediği sanılmaktadır, ancak nefes besteleyenlerin kendilerim saklamaları da bir gelenektir. Bu sebeple hangi nefeslerin Hâşim Bey'e ait oldukları bilinmemektedir. Hâşim Bey Mecmuâsı, adıyla bir musiki kitabı vardır. Sultan Abdülaziz'e sunulan. bu eserin basımı 22.IV.1864 tarihinde tamamlanmıştır. 512 sayfa olan kitabın baştaki 87 sayfası makamların ve usullerin anlatımına ayrılmıştır. Geri kalan bölümünde ise güfteler yer almaktadır.
|
| Haşim Bey'in Eserleri | |||
|---|---|---|---|
| Makam | Form | Eserin Adı | Usûl |
| Acem | Şarkı | Yar ile oldum leb–be–leb | Düyek |
| Acem–Buselik | Beste | Zat–ı pakin feth–ı gunagun ile mansur ola | Darbeyn |
| Acem Kürdi | Şarkı | Füruğ–ı şevketinden mihr–ı alem müstenir ol | Devr–i Revan |
| Araban–Kürdi | Şarkı | Ezelden seni sevdim | Düyek |
| Arazbar–Buselik | Şarkı | Gelmez ey şuh aşkın kaale | Düyek |
| Bayati Araban | Şarkı | Ey benim çeşmimin nuru | Aksak |
| Bayati Araban | Şarkı | Nimet–ı vaslın için ey gonca–leb | Ağır Aksak |
| Bayati Araban | Şarkı | Yareledi yar dil–ı gümrahımı yaktı felek ah | Sengin Semai |
| Bestenigar | Şarkı | Dağlar açtı ateş–ı aşkın dil–ı naşadıma | Ağır Düyek |
| Bestenigar | Şarkı | Ey bad–ı saba esme nigarım uyusun | Sofyan |
| Bestenigar | Şarkı | Kaçma mecburundan ey ahuy–ı vahşi ülfet et | Ağır Aksak |
| Bestenigar | Şarkı | Mecbur oldum ben bir güle | Aksak |
| Bestenigar | Şarkı | Mübtelanın kasd edersin canına | Düyek |
| Evcara | Şarkı | Reşk–ı suz–ı firkat ettim yanmada pervaneyi | Ağır Aksak |
| Ferahfeza | Şarkı | Sesi bülbül gibi gaayet güzeldir | Düyek |
| Hicaz | Şarkı | Gurbet elde gam yükümü bağlarım | Aksak |
| Hicaz | Köçekçe | İndim gittim Diyar–ı Bekir düzüne | Düyek |
| Hicazkar | Şarkı | Aşkıyle sen nevres–gülün | Düyek |
| Hicazkar | Şarkı | Beyazdır sine–ı safın canım | Ağır Düyek |
| Hicazkar | Şarkı | Ey melek–haslet şehenşah–ı Mecid | Ağır Düyek |
| Hicazkar | Şarkı | Ey şehenşah–ı ferid–ı ruzgar | Ağır Aksak |
| Hicazkar | Şarkı | Ey verd–ı ranay–ı şuh–ı melek–veş | Ağır Aksak |
| Hicazkar | Şarkı | Gözleri ahu bir mah–talat | Aksak |
| Hicazkar | Şarkı | Şeb–ta–seher akar su gibi çağlar ağlarım | Devr–i Hindi |
| Hisâr–Bûselik | Şarkı | Ey şeh–ı evreng–ı valay–ı hılafet per sana | Ağır Aksak |
| Hisâr–Bûselik | Şarkı | Ey veli–nimet–ı alem şehenşah–ı cihan | Ağır Aksak |
| Hisâr–Bûselik | Şarkı | Saklasın renc–ı kederden seni | Ağır Düyek |
| Hisâr–Bûselik | Şarkı | Şimdi demidir gülşen olur cay–ı kararın | Yürük Semai |
| Hisâr–Bûselik | Şarkı | Tazelendi derdim geldi bahar | |
| Hüseyni | Şarkı | İntizar–ı makdemin ey bi–aman | Ağır Aksak |
| Isfahan | Şarkı | Geldi eyyam–ı baharın müjdeler ey nev–eda | Ağır Aksak |
| Karcığar | Beste | Aşkın dil–ı aşüftemi sevdaya düşürdü | Evsat |
| Karcığar | Beste | Dil–beste tab–ı hüsnüne ins–u melek senin | Firengi Fer |
| Karcığar | Köçekçe | Ey benim çeşmim nuru | Aksak |
| Karcığar | Yürük Semai | Meded ey peri gamından ciğerim kebab olup | Yürük Semai |
| Karcığar | Ağır Semai | Mevsim–i gül fasl–ı bülbül nev–bahar eyyamıdır | Aksak Semai |
| Mahur | Şarkı | Ey dilber–ı hoş–nev–resim | Düyek |
| Mahur | Şarkı | İster isen gel gidelim | Ağır Aksak Semai |
| Mâhûr–Bûselik | Şarkı | Ey müşir–ı burc–ı ihsan–u ata | Aksak |
| Muhayyer | Şarkı | Yine bir şuha olup hab–şikar | Düyek |
| Muhayyer–Bûselik | Şarkı | Gönül düştü o dil–dara | Aksak |
| Muhayyer–Sünbüle | Şarkı | Bir kelamım var sana yar söyleyeyim | Aksak |
| Muhayyer–Sünbüle | Şarkı | Yine bir şuha olup hahış–kar | Ağır Aksak |
| Muhayyer Kürdi | Şarkı | Yine bir şuha olup hahış–kar | Aksak |
| Müstear | Şarkı | Ey şuh seninle gizlice | Düyek |
| Nev'eser | Şarkı | Sanma baran–ı bahar üstüne devran ağlar | Devr–i Hindi |
| Nev'eser | Şarkı | Seyr edelden hüsn–ı didarını hayranım sana | Devr–i Hindi |
| Nihavend | Şarkı | Ey şeh–ı devran–ı memduhul–hisal ey şehr–ya | Düyek |
| Nihavend | Şarkı | Saklasın Rabbim kederlerden seni | Ağır Düyek |
| Nikriz | Beste | Tulu–ı subh be–tiğ–ı keşide mi–manend | Darb–ı Türki |
| Nişaburek | Şarkı | Gel ey gül–ı nazik–eda | Aksak |
| Nühüft | Şarkı | Daim ol baht–ı humayun–fal ile | Ağır Aksak |
| Pesendîde | Şarkı | Ömrüm olmaktadır kütah | Aksak |
| Rast | Şarkı | Gel ey gül–ı nazik–eda | Aksak |
| Rast–ı Cedîd | Şarkı | Ateş mi döktüler derdli sineye | Sofyan |
| Rast–ı Cedîd | Şarkı | Ey baht–ı deni vey necm–ı siyah | Sofyan |
| Revnâknümâ | Beste | Aşıkım feryad–u ahım ateşin–demdir benim | Muhammes |
| Revnâknümâ | Beste | Ey şah–ı melek lutf–u kerem zatına mahsus | Hafif |
| Revnâknümâ | Yürük Semai | Gamzen ne kadar olsa niyaz etmeye bais | Yürük Semai |
| Revnâknümâ | Ağır Semai | Gülistan–ı letafette yetişmiş bir sanevbersin | Ağır Aksak Semai |
| Revnâknümâ | Şarkı | Sevdiğim çün mü bana ettin gazab | Ağır Aksak |
| Saba | Şarkı | Salınıp ey serv–ı gülzar–ı emel | Ağır Aksak |
| Suz–i Dil | Şarkı | Ey mihr–ı eflak–ı ata | Ağır Düyek |
| Suz–i Dil | Şarkı | Ey şehenşah–ı cihan dad eyledim | Ağır Aksak |
| Suz–i Dil | Şarkı | Mesken oldu bize dağlar | Aksak |
| Suz–i Dil | Şarkı | Niçin üzüyorsun a yosmam beni | Aksak |
| Suzinak | Ayin | Bül–aceb derya–dil–ı bi–keyf–u kemmiyet | Değişmeli |
| Şedd–i Araban | Şarkı | Ateş–ı aşkınla ey şuh–ı şenim | Ağır Aksak |
| Şedd–i Araban | Şarkı | Mihr–ı lutfundan edip baht–ı siyahım ahz–ı | Ağır Aksak |
| Şevk–Efza | Şarkı | Bir şuh–ı dil–baz gaayetle mümtaz | Semai |
| Şevk–Efza | Şarkı | Eyledi aşkın eser ey sim–ten | Devr–i Hindi |
| Şevk–u Tarab | Şarkı | Es uyandır yarim ey bad–ı saba | Ağır Aksak |
| Tahir | Şarkı | Şahid alem dil–pesendim bi–güman | Devr–i Hindi |
| Tarz–ı Nevin | Şarkı | Aşkına dil efkendedir | Sofyan |
| Tarz–ı Nevin | Şarkı | Çeşmim ile ettin nigah | Aksak |
| Tarz–ı Nevin | Beste | Ey şah–ı zaman kıl beni lutfun ile mesrur | Firengi Fer |
| Tarz–ı Nevin | Şarkı | Ey şeh–ı devran–ı gerdun–astan | Devr–i Revan |
| Tarz–ı Nevin | Şarkı | Ey şeh–ı iklim–ı devran aşkar | Ağır Aksak |
| Tarz–ı Nevin | Beste | Ömrün efzun olsun ey Şehenşah–ı ali–himem | Hafif |
| Tarz–ı Nevin | Ağır Semai | Reşk eder ey gonce–ı ziba gül–u şebbu sana | Ağır Aksak Semai |
| Tarz–ı Nevin | Şarkı | Söylemem derd–ı derunum sana aklım dolaş | Devr–i Hindi |
| Tarz–ı Nevin | Yürük Semai | Şad eyledi can–u dilimi şah–ı cihanım | Yürük Semai |
| Tarz–ı Nevin | Şarkı | Şehenşeh–ı şevket–nişan | Düyek |