MUSTAFA İZZET EFENDİ (Kazasker) 
1801 yılında Tosya'da doğan Mustafa İzzet Efendi, Tosyalı Bostanîzâde Mustafa Ağa adında bir zatın oğludur. Annesi ise, İstanbul'da Tophane'deki Kaadirî dergahının kurucusu ve şeyhi İsmail Rumî Efendi'nin torunlarındandır. Babasının ölümü üzerine annesi onu küçük yasma rağmen, Istanbul'a göndermiştir. Burada bir akrabasının yardımı ile Fatih Başkurşunlu medresesine girdi. Dinî ilimler ve Arapça öğrendi. Sesinin güzelliği ile dikkati çekiyor ve bu arada Kömürcüzâde Hafız Efendi'den de musiki meşkediyordu. Hat sanatını ve ney üflemeyi de öğrenmeye çalışıyordu. Sultan II. Mahmud, İstanbul'da Bahçekapı'da kendi yaptırdığı Hidayet Camii'nde bir cuma günü Mustafa İzzet Efendi'yi dinlemiş, sesini çok beğenerek Galata Sarayı'na alınmasım emretmiştir (1819). Üç yıl süren bir eğitim sonrası Enderün-ı Hümayün'a alınan Mustafa îzzet, Silahdar Gazi Ahmet Paşazâde Silahdar Ali Bey'in (sonraları sadrazam Ali Paşa) kontrolünde eğitim ve öğrenimine burada devam etmiştir. Kısa sürede Kilar Dairesi'ne giren ve büyük bestekar Şakir Ağa'dan meşk eden, olağanüstü güzel sesiyle de mükemmel bir okuyuş üslübuna sahip Mustafa İzzet Efendi, gittikçe artan şöhretiyle padişah huzurunda yapılan fasıllarda bulunmuştur. Bu arada şunu da belirtelim ki, neyzen olarak da pek büyük bir başarıya ulaşmış, hatta virtüöz derecesinde bir neyzen de olmuştu. II. Mahmud, huzurunda yapılan Küme Faslı'nda sekizi hanende, ikisi neyzen, üçü kemanî, dördü tanburî olmak üzere on yedi müzisyen bulunmaktaydı. İsimleri:

Hanendeler: İsmail Dede Efendi, Dellalzâde İsmail Efendi, Şakir Ağa, Çilingirzâde Ahmed Ağa, Suyolcuzâde Salih Efendi, Kömürcüzâde Hafız Efendi, Basmacı Abdi Efendi.

Neyzenler: Meşhur hattat Mustafa İzzet Efendi, eşsiz musahib Saîd Efendi. (Sait Efendi, ney çalarsa da küme fasıllarında giriftzenlik edermiş.)

Kemanîler: Beşiktaşlı Rıza Efendi, Mustafa Ağa (Şakir Ağa'nın kardeşi). Ali Ağa (Ferahnak Saz Semaîsi sahibi).

Tanburîler: Numan Ağa, Zeki Mehmed Ağa, Keçi Arif Ağa, Necip Ağa. Hanende ve sazendeliğinin yanı sıra büyük bir hattat da olan bu değerli sanatkar, Talik hattı hocası ve adaşı olan Kazasker Mustafa İzzet Efendi'den (Yesarîzâde), sülüs ve nesihi ise Vasıf Efendi'den öğrenmiştir.

Enderun'da subay rütbesi sahibiydi; orduya geçmek arzusu reddedildi. Hacca gitmek istemesine de padişah, arzulamayarak izin verdi. 1829 yılı sonla-nnda kendisine bir maaş bağlandı ve saraydan ayrıldı.

Tasavvuf ilmine merak saran Mustafa İzzet Efendi, nakşıbendî şeyhlerinden Kayserili Ali Efendi'ye kapılanmıştı. Onunla birlikte Hicaz'a, Hacca gitti. Mekke'ye geçerek nakşıbendî büyüklerinden Abdullah-ı Dehlevî'nin halîfesi Şeyh Mehmed Can Efendi'ye kapılandı; tarikatta bir hayli yol aldı. Oradan Kahire'ye geldi ve 7 ay kadar burada kalarak Arap ilimlerini öğrenmeye çalıştı. İstanbul'a dönüşünde Mahmudpaşa'daki evinde yaşamaya başladı. Tasavvurla uğraşıyordu. Oysa ki bir ney virtüözü, çok güzel sesli bir hanende ve olağanüstü hat sanatkarıydı. Artık saraya da gitmiyordu. Bir cuma günü Bayezid camiinde, padişah kendisini dinlemiş ve yüzünü görmeden sesinden tanımıştır. Görüşmek istediğinde de (Özbek Dervişi) kıyafetinde görünce çok kızmış ve Mustafa İzzet'i cezalandırmak istemiştir. Ancak musahib Saîd Efendi'nin yalvarmaları üzerine bundan vazgeçmiştir. Buna rağmen, Mustafa îzzet Efendi'nin tutum ve davranışı padişahı çok üzmüştü. Onu, hocası Kömürcüzâde Hafız Efendi'ye şikayet etti; İstanbul'dan sürmek istediğini söyledi. Bu kere de Kömürcüzâde'nin ricaları, yalvarmaları ile cezadan vazgeçen padişah: Bir daha gözüme görünmesin, diye irade etti. Öğrencisine bu durumu anlatan Kömürcüzâde bir süre sonra tekrar padişahın huzuruna çıktı ve Mustafa İzzet'in pişmanlık duyduğunu, çok üzüldüğünü anlattı. Onun çok kudretli bir sanatkar olduğunu bilen padişah II. Mahmud, huzurda yapılacak ilk fasla katılması için emir buyurdu. Bundan sonra da padişahın ölüm tarihi olan 1839'a kadar saraya sık sık gitti, fasıllarda neyzen olarak bulundu ve pek çok hediyeler aldı.

I. Abdülmecid tahta çıktığı zaman Mustafa İzzet 38 yaşında ve Eyüp Sultan Camii hatibi idi. Abdülmecid, Laleli camii evkaf kaymakamlığım da bu sanatkara vererek gelirim artırmasını sağlamıştır. 1845 yılı Ocak ayında 2. imam olarak saraya alınan Mustafa îzzet Efendi, kısa bir süre sonra (Ser-Imam-ı Hazret-i Şehriyarî) baş imam oldu. Selanik-Mekke-İstanbul payelerini almış, 1849 yılı haziramnda Anadolu Kazaskeri, Kasım 1849'da ise Rumeli Kazaskeri olmuştur. 1850'de veliahd şehzâde Abdülaziz Efendi'ye yazı öğretmenliği de yapmıştır. 1853'de baş imamlıktan ayrılmıştır.

Meclis-i Valay-ı Ahkam-ı Adliyye üyesi, Rumeli Kazaskeri, tekrar Meclis-i Vala üyesi, yine Rumeli Kazaskeri, Nakıybu'l Eşraf, Meclis-i Aliyye'ye memur (devlet bakanı) ve en kıdemli Kazasker olarak Reisü'l-Ulema olan, iyi bir devlet adamı, harika sesli bir hanende, virtüöz bir neyzen, dahî derecesinde hattat Mustafa İzzet Efendi, yedi padişah devrinde yaşamış, son yıllarım Bebek'deki yahsında geçirmiştir. Orta boylu, şişmanca, mavi gözlü, sarılı-beyazlı kırçıl sakallı, daima güler yüzlü, son derece nazik, terbiyeli bir kişi idi. Eşi, öğrencisi büyük hattat Mehmet Şefik Bey'in teyzesidir. Ata, Tevfik ve Emine adında üç çocuğu olmuştur.

16 Kasım 1876 (Hicrî: 27 Şevval 1293) tarihinde ölmüş ve Tophane'de Kaadirî dergahı mezarhğına Şeyh îsmail Rumî'nin sol yanma gömülmüştür. Mezarının baş ucundaki yazma taş, öğrencisi Muhsinzâde'nin eseridir. Ayak uçunda da süslemeli bir taş vardır. Mehmed Şefik ve Muhsinzâde Abdullah Bey'lerden başka: Abdullah Zühtü Efendi, İlmî Efendi, Vahdeti Efendi de hat öğrencileriydi. Kazasker Mustafa îzzet Efendi'nin en meşhur hat eserleri şunlardır:

Ayasofya'daki 7,5 metre çapında dev Hulefay-ı Raşidîn levhaları, yine Ayasofya'da kubbe kuşağındaki Nûr Ayet-i Kerîmesi, İstanbul Üniversitesi (eski Daire-i Umür-ı Askeriye) kapısının üstünde ve bahçeye bakan taraftaki talik kitabe, Bursa Ulu Cami'de iki büyük levha, Hırka-i Şerîf ve Kasımpaşa Camilerm-de levhalar, Yahya Efendi türbesinde Nur Ayet-i Kerîme'si, Mısır'da Mehmed Ali Paşa türbesinde (Süre-i Dehr) ve talik tarih, 16 Kur'an, 15 Delailu'l-Hayrat, 30 En'am ve kasaid, 250'den fazla Hilye ve daha bir hayli sayıda levhalar... şairliği de olan bu üstün sanatkarın: Keşfıı'l Arâb ve Avamil-i Mıı'arrebî adlı iki eseri ve istanbul Üniversitesi Kütüphanesi'nde kendi el yazısı ile bir güfte mecmuası bulunmaktadır.

  

Kaynak :
Aksüt, Sâdun. Türk Mûsikîsinin 100 Bestekârı, İstanbul, 1993
 
Mustafa İzzet Efendi'nin Eserleri
Makam Form Eserin Adı Usûl
Araban–Buselik Şarkı Ey şehsuvar–ı meydan–ı işve Türk Aksağı
Bayati Durak Ben dost havasına düştüm gayrı hava neme Durak Evferi
Bestenigar Şarkı Edip sen hatırım abad Aksak
Bestenigar Şarkı Ey serv–ı nazım reftar–ı bala Türk Aksağı
Bestenigar Şarkı Gayrıdan bulmaz teselli sevdiğim Ağır Aksak
Evc Şarkı Bir sebeple sen gücenmişsin bana Ağır Aksak
Evc Şarkı Yüz sürüp payine ey şuh–ı cihan Aksak
Ferahnak Şarkı Ey mürüvvet madeni kan–ı kerem Devr–i Hindi
Hicaz Şarkı Harab oldu dil–ı naşad elinden Aksak
Hicazkar Yürük Semai Aram edemez gönlüm gönlüm edemez aram Yürük Semai
Hümayun Şarkı Ey dil–rubay–ı dil–şikar Ağır Düyek
Hümayun İlahi Rumda Acemde aşık olduğum Evsat
Hüzzam Şarkı Çıksan yalınız meh gibi bir kerre Boğaz'a  
Hüzzam Durak Ey Habib–ı Kibriya vey matla–ı nur–ı Huda Durak Evferi
Hüzzam Ağır Semai Kaddin görüp adem nice damanına düşmez Aksak Semai
Karcığar Şarkı Arz etmediğim meğer yare mi kaldı Ağır Aksak Semai
Mâye Şarkı Sünbüle karşı açıp perçemin ihsan eyle Ağır Aksak
Mâye Şarkı Şeb midir bu ya sevad–ı ah–ı pinhanım mıdır Ağır Aksak
Nevâ Durak Varımı ben dosta verdim hanmanım kalmadı Durak Evferi
Saba Şarkı Eylemişsin dün gece ağyar ile hayli safa Ağır Aksak
Saba Şarkı Gül–zar–ı letafetsin sen Aksak
Segah Şarkı Çektiğim bilmem nedendir dehr–ı gerdundan Ağır Aksak
Segah Şarkı Doldur getir ey saki gül–çehre piyale Ağır Aksak Semai
Suz–i Dil Şarkı Derd–ı aşkınla felek bulsun nizam Ağır Aksak
Şevk–Efza Şarkı Al destine cami müdam Ağır Aksak
Tarz–ı Cedîd Peşrev Tarz–ı Cedid Peşrev Hafif