Böyle düşünceler, dikkat ederseniz, bilim tarihini okursanız, üç bin yıl önce düşünülmüş. PLATON, “bizlerin zihni, aklı içerisinde İDEA’lar vardır” demiş. Bu ne demek? Yani kromozomlarda nasıl genetik bilgiler varsa, ruhun içerisinde de muazzam İDEA’lar vardır. İDEA yani fikirler oradadır. Onu bulmakla tekrar bulmuş oluyorsunuz. Ressam, tekrar görmüş oluyor. Müzikçi, tekrar dinlemiş oluyor. En başlangıçtakileri...

                                     Prof. Dr. Gazi YAŞARGİL 

            İki yüz yıllık Türk aydınlanmasının en önemli ve en özgün kişiliklerinden biri, besteci ve müzikolog Rauf YEKTA’dır. Bugün de devam eden Türk Müziği – Batı Müziği tartışmalarının anlamsızlığını, değerli müzikolog daha 1910’lu yıllarda ortaya koymuştu. Rauf  YEKTA, her iki kültürün mutlu bir sentezine inanıyordu. Teknik sorunlar, cahil insanlar tarafından değil, gerçek sanatçılar tarafından çözülecek idi. Bu harika düşünceleri ile yazar, modern Türk kültürü içinde, kendine, emsalsiz bir yer edinmiştir. Rauf YEKTA’nın en önemli yönü ise, yirminci yüzyıl batı müziğinin nasıl gelişeceğini, daha 1910’lu yıllarda yaratıcı bir şekilde hissetmesidir.   

RAUF YEKTA NELERİ ÖNGÖRDÜ?

            Büyük müzikoloğun önemli buluşları iki şemsiye altında toplanabilir. İlk önemli öngörü, ritm üzerinedir. Rauf YEKTA, batı müziğinin çok fazla simetrik ritmlerle yapıldığından şikayet etmektedir. Burada yazarı yanlış anlamamak lazımdır. KLASİK ve ROMANTİK dönemlerin ritmleri armoni üzerine kurulduğu için, simetrik olmaları çok akla yakındır. Rauf YEKTA’nın dilekleri, gelecek olan müziğe, yani yirminci yüzyıl müziğin aittir.

Yazar, Ludwig van BEETHOVEN ve Richard WAGNER’den birer örnek vererek adı geçen simetriyi eleştirmektedir. Bu iki örneği, aynen aşağıya alıyoruz:

Rauf  YEKTA bu simetriyi eleştirmekle kalmıyor; Klasik Türk Müziği’nden, daha zengin örnekler vererek, bir çeşit yol gösteriyor. Birinci örnek, 1819’da Sultan II. Mahmud’un Müezzinbaşısı olan ŞAKİR AĞA’nın bestelediği meşhur bir şarkı. Bu şarkının makamı RAST; usulü AKSAK. İlk iki ölçüyü, yazarın kitabından aynen alıyoruz:

            Batı müziğinde bu tip ölçüleri ilk kullananlardan biri Rus besteci Rimsky KORSAKOFF’dur. İşte, yazarın verdiği örnek:

            Bu konuda , biz de iki örnekle, Rauf YEKTA’nın ileriyi ne kadar mükemmel bir şekilde gördüğünü kanıtlamaya çalışacağız. Her iki örnek de ünlü Rus besteci İgor STRAVİNSKY’nin efsane olmuş eseri BAHAR AYİNİ’nden alınmadır. Birinci örnekte ritmler katı yapılarını kaybedip serbest, konuşur gibi bir işitiliş kazanmışlar:

                        İgor STRAVİNSKY’den alınan ikinci örnek, ritm ve armoni bakımından çağdaş müziğin belki de en muhteşem buluşlarıdır. Burada asimetrik vuruşlar, dinleyiciyi kendinden geçiriyor:

 İkinci önemli öngörü, makamlar ve modlar üzerinedir. Burada, terminolojiye bir açıklık getirmekte yarar vardır.

            Arapça bir kelime olan MAKAM, geleneksel bir melodi şeması içerir. Çağdaş müzikte bu tip şemalara dayanmamız mümkün değildir. Fransızca bir kelime olan MOD ise, soyut bir dizidir. Bu dizinin içinde, istediğimiz stilde serbestçe dolaşabiliriz. Modlar o kadar zengin kaynaklardır ki, küçük çocuk ezgilerinden, en karmaşık on iki ton müziğine kadar her türlü yapıyı içinde barındırır.

            Değerli müzikolog Rauf YEKTA, batı müziğinin sadece MAJÖR ve MİNÖR modlara dayanmasından son derece şikayetçidir. Kendisi, DOĞU modlarının yirminci yüzyıl müziğine ithal edilmesi gereğini özellikle vurgulamaktadır. Hatta batı müziğinde, bazı ürkek teşebbüslerin daha önceden denendiğini öne sürmektedir. Kendisi, GLUCK’un 1779’da temsil edilmiş olan ECHO ET NARCİSSE operasından şu şarkıyı modal kullanışa örnek olarak vermektedir:

               Rien,          dans     la               na          tu                 re,                n’e

                 chappe               a             mes          traits...

KAYNAKÇA

Rauf  YEKTA                        Türk Musikisi ( Pan Yayınları ) 

Olivier  MESSIAEN             Technique de mon Langage Musical ( Alphonse Leduc ) 

Jacques  CHAILLEY            L’imbroglio des Modes (Alphonse Leduc)

Traité Historique D’analyse Harmonique (Alphonse Leduc ) 

Julien  FALK                         Technique de la Musique Atonale (Alphonse Leduc ) 

Vincent  PERSICHETTI      Twentieth Century Harmony ( W.W.Norton & Company Inc ) 

Joel  LESTER                       Analytic Approaches To Twentieth Century Music

                                                ( W.W.Norton & Company Inc ) 

Leon  DALLIN                     Techniques of Twentieth Century Composition

                                                ( WM.C. Brown Company Publishers ) 

Studia Memoriae Belae Bartok Sacra ( Dünya müzikologlarının çeşitli makaleleri )

( Budapest, Akademia Kiado)